TÀI SẢN HÌNH THÀNH TRƯỚC HÔN NHÂN NHƯNG DÙNG TIỀN CHUNG ĐỂ ĐẦU TƯ: KHI LY HÔN SẼ XỬ LÝ THẾ NÀO?

Một người có một căn nhà mua trước khi kết hôn. Sau khi lập gia đình, hai vợ chồng cùng bỏ tiền sửa chữa, xây thêm tầng, cải tạo hoặc đầu tư kinh doanh trên chính căn nhà đó. Nhiều năm sau, giá trị bất động sản tăng lên đáng kể và vợ chồng quyết định ly hôn.

Lúc này, một câu hỏi rất dễ phát sinh: “Nhà có trước hôn nhân là tài sản riêng, vậy số tiền chung đã bỏ ra để sửa chữa, đầu tư và làm tăng giá trị căn nhà có được chia khi ly hôn hay không?”

Đây không phải là trường hợp có thể giải quyết đơn giản bằng cách nhìn vào thời điểm tài sản được tạo lập. Cần tách riêng tài sản ban đầu, nguồn tiền được đầu tư trong thời kỳ hôn nhân và giá trị tăng thêm của tài sản để xác định quyền lợi của mỗi bên.

Nguyên tắc tài sản trước hôn nhân là tài sản riêng, nhưng cần xác định quá trình tài sản được đầu tư trong thời kỳ hôn nhân

Căn cứ khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định tài sản riêng của vợ, chồng gồm tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng và tài sản được chia riêng cho vợ, chồng theo quy định. Vì vậy, nếu một người đã mua nhà, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc có tài sản hợp pháp trước thời điểm đăng ký kết hôn thì về nguyên tắc, tài sản đó không trở thành tài sản chung chỉ vì sau đó hai người kết hôn.

Trong thời kỳ hôn nhân, tài sản riêng có thể được sử dụng cùng với tài sản chung để sửa chữa, cải tạo, xây dựng hoặc khai thác. Khi đó, cần xem xét những giá trị mới được tạo ra và nguồn lực mà mỗi bên đã đóng góp.

Khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định tài sản chung của vợ chồng bao gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức và những thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định là tài sản riêng. Đồng thời, khoản 1 Điều 40 của Luật này quy định hậu quả của việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, trong đó phần tài sản được chia cho mỗi bên trở thành tài sản riêng của người đó và phần tài sản còn lại không chia vẫn thuộc sở hữu chung.

Từ các quy định này, không thể kết luận rằng cứ sử dụng tiền chung để sửa chữa hoặc đầu tư vào một tài sản riêng thì toàn bộ tài sản đó trở thành tài sản chung.

Ví dụ: Một người có căn nhà trị giá 4 tỷ đồng trước khi kết hôn. Sau khi kết hôn, hai vợ chồng dùng 1 tỷ đồng từ tiền tiết kiệm chung để cải tạo căn nhà. Việc bỏ 1 tỷ đồng tiền chung không làm cho quyền đối với căn nhà 4 tỷ đồng ban đầu tự động chuyển thành tài sản chung của vợ chồng.

Nhưng ngược lại, cũng không thể lấy lý do “căn nhà có trước hôn nhân” để bỏ qua hoàn toàn khoản tiền chung đã được sử dụng trong quá trình cải tạo, xây dựng hoặc phát triển tài sản.

Dùng tiền chung đầu tư vào tài sản riêng: Không phải cứ đầu tư là được chia đôi

Một trong những cách hiểu dễ dẫn đến tranh chấp nhất là: “Tài sản có trước hôn nhân là tài sản riêng nên không được chia” hoặc ngược lại “Hai vợ chồng cùng bỏ tiền sửa chữa nên căn nhà trở thành tài sản chung và phải chia đôi”.

Theo Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định khi ly hôn, nếu chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì tài sản chung về nguyên tắc được chia đôi nhưng có tính đến nhiều yếu tố, trong đó có hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng; công sức đóng góp vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung; bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp; cũng như lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

Quy định này cho thấy khi giải quyết tài sản, Tòa án không chỉ nhìn vào con số giá trị tài sản tại thời điểm ly hôn mà phải xác định bản chất của từng phần tài sản và đóng góp của mỗi bên.

Chẳng hạn, căn nhà có giá trị 3 tỷ đồng trước khi kết hôn. Trong thời kỳ hôn nhân, hai vợ chồng dùng 800 triệu đồng tiền chung để xây dựng thêm một tầng và cải tạo toàn bộ căn nhà. Sau đó, căn nhà có giá trị 6 tỷ đồng.

Không thể mặc nhiên lấy 6 tỷ đồng chia đôi thành 3 tỷ đồng cho mỗi bên. Nhưng cũng không thể mặc nhiên xác định toàn bộ 6 tỷ đồng là tài sản riêng của người có nhà trước hôn nhân.

Phải xem xét 3 tỷ đồng ban đầu có phải tài sản riêng hay không; 800 triệu đồng có thực sự là tài sản chung hay không; khoản tiền đó được sử dụng vào những hạng mục nào; việc đầu tư có tạo ra giá trị thực tế cho căn nhà hay không; và phần giá trị tăng lên còn chịu tác động của những yếu tố khác như biến động giá đất, hạ tầng và thị trường bất động sản hay không.

Đặc biệt, giá trị tài sản tăng lên không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với khoản lợi nhuận được tạo ra từ tiền chung. Nếu một căn nhà mua trước hôn nhân trị giá 3 tỷ đồng tăng lên 6 tỷ đồng chủ yếu do giá bất động sản tăng, thì không thể chỉ dựa vào khoản chênh lệch 3 tỷ đồng để cho rằng toàn bộ phần tăng giá là kết quả từ đóng góp của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân.

Ngược lại, nếu có chứng cứ cho thấy tiền chung được dùng để xây dựng công trình mới, mở rộng diện tích, cải tạo đáng kể hoặc đầu tư làm tăng công năng và giá trị tài sản thì phần đóng góp đó cần được xem xét khi giải quyết quyền lợi của các bên.

Khi ly hôn, chứng cứ về nguồn tiền và quá trình đầu tư có ý nghĩa quyết định

Trong những tranh chấp này, việc chứng minh thường khó hơn việc xác định quy định pháp luật. Nhiều cặp vợ chồng cùng sử dụng tiền trong thời gian dài nhưng không lưu giữ chứng từ, không có thỏa thuận về việc đầu tư vào tài sản riêng và cũng không phân biệt rõ tiền chung với tiền riêng.

Vì vậy, nếu một bên yêu cầu được xem xét phần đóng góp vào tài sản riêng của người kia, việc đầu tiên là phải chứng minh khoản đóng góp thực tế tồn tại. Các tài liệu như sao kê ngân hàng, chứng từ chuyển tiền, hợp đồng thi công, hóa đơn vật liệu xây dựng, hợp đồng vay, giấy giao nhận tiền, chứng từ thanh toán cho đơn vị sửa chữa, hồ sơ xây dựng hoặc lời khai của người làm chứng đều có thể có giá trị trong việc xác định quá trình đầu tư. Sau đó, phải tiếp tục chứng minh “tiền đó là tiền gì và đã được sử dụng vào đâu”.

Ví dụ: Nếu người vợ chuyển 500 triệu đồng cho người chồng trong thời kỳ hôn nhân nhưng không có tài liệu nào thể hiện khoản tiền này được sử dụng để sửa căn nhà riêng của chồng, việc xác định quyền lợi sẽ khác với trường hợp có hợp đồng thi công, hóa đơn và chứng từ thanh toán thể hiện chính khoản tiền đó được dùng để xây dựng căn nhà.

Nguồn tiền cũng phải được xác định. Nếu đó là tiền lương, tiền kinh doanh hoặc khoản tiết kiệm hình thành trong thời kỳ hôn nhân thì có cơ sở xem xét theo chế độ tài sản chung. Nhưng nếu đó là tiền được cha mẹ tặng cho riêng hoặc tiền thu được từ việc bán một tài sản riêng khác thì cần xác định theo quy định về tài sản riêng tại Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 yêu cầu xem xét công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung; trong đó lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa công sức đóng góp vào khối tài sản chung với việc trực tiếp quản lý một tài sản riêng của người kia. Không phải cứ một bên tham gia sửa chữa, quản lý hoặc chăm sóc tài sản riêng thì đương nhiên phát sinh quyền sở hữu chung đối với tài sản đó. Việc xác định quyền lợi phải dựa trên toàn bộ quá trình hình thành, đầu tư và quản lý tài sản.

Góc nhìn của luật sư: Phải truy được nguồn tiền và quá trình hình thành giá trị

Trong vụ ly hôn có tài sản trước hôn nhân, luật sư cần phân tách thành ba lớp: tài sản gốc hình thành khi nào; tiền chung đã được đưa vào tài sản ra sao; và giá trị tài sản tại thời điểm giải quyết tranh chấp được hình thành từ những yếu tố nào.

Hợp đồng mua nhà, sao kê ngân hàng, khoản vay, chứng từ sửa chữa, hồ sơ xây dựng, hóa đơn và kết quả định giá có thể quyết định cách Tòa án đánh giá quyền lợi của mỗi bên.

Vì vậy, câu hỏi đúng không phải chỉ là “nhà mua trước hay sau khi cưới?”, mà là trong suốt thời kỳ hôn nhân, tài sản đó đã được duy trì và gia tăng giá trị bằng nguồn lực của ai?

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế ý kiến pháp lý đối với từng vụ việc cụ thể. Mỗi tranh chấp đều có những tình tiết, chứng cứ và mục tiêu khác nhau. Vì vậy, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào có thể ảnh hưởng đến quyền lợi hoặc tài sản của mình, Quý khách nên đặt lịch làm việc với luật sư để hồ sơ được nghiên cứu đầy đủ. Trên cơ sở xem xét tài liệu, chứng cứ và yêu cầu cụ thể của Quý khách, luật sư sẽ đánh giá rủi ro, phân tích các phương án pháp lý và xây dựng chiến lược phù hợp nhằm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của Quý khách.

Để được tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ kịp thời về các vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ BKCLAW theo các thông tin sau:

Điện thoại: 0901333341

Email: info@bkclaw.vn

VP Quận 1:Tầng 9 Tòa nhà Diamond Plaza, 34 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, Tp. Hồ Chí Minh

VP Bình Tân: 41 Tên Lửa, Phường An Lạc, Tp. Hồ Chí Minh