FDI tại Việt Nam: Thành lập công ty hay góp vốn vào doanh nghiệp hiện hữu?

Khi đầu tư vào Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài thường đứng trước hai lựa chọn cốt lõi: thành lập công ty FDI mới hoặc góp vốn, mua cổ phần/phần vốn góp tại doanh nghiệp Việt Nam hiện hữu. Mỗi hình thức sở hữu ưu thế riêng về thời gian, chi phí, mức độ kiểm soát và quy trình pháp lý theo Luật Đầu tư 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Mỗi hình thức đầu tư đều mang lại những lợi thế riêng biệt về thời gian, chi phí, mức độ kiểm soát và rủi ro pháp lý. Bài viết dưới đây của BKC LAW sẽ phân tích toàn diện hai phương án này dưới góc độ pháp lý chuyên sâu và thực tiễn thi hành các quy định pháp luật mới nhất.

Thành lập công ty FDI mới 

Thành lập tổ chức kinh tế mới là hình thức đầu tư trực tiếp được quy định tại Điều 18 và Điều 19 Luật Đầu tư 2025. Để đưa công ty FDI mới đi vào hoạt động, nhà đầu tư nước ngoài cần trải qua quy trình pháp lý sau:

• Thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC): Áp dụng đối với các dự án đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài theo quy định tại Điều 26 Luật Đầu tư 2025.

• Thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp (ERC): Nhận Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020 và Nghị định 168/2025/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP).

• Lưu ý rằng theo khoản 2 Điều 19 Luật Đầu tư 2025 và khoản 1, 4 Điều 72 Nghị định 96/2026/NĐ-CP,  nhà đầu tư nước ngoài được phép đăng ký thành lập doanh nghiệp trước khi thực hiện thủ tục cấp IRC. Tuy nhiên, trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày thành lập, doanh nghiệp phải hoàn thành thủ tục cấp IRC và chỉ được thực hiện dự án đầu tư sau khi hoàn tất cấp IRC.

Ưu và nhược điểm của thành lập công ty FDI mới

Ưu điểm:

• Quyền tự chủ và kiểm soát tuyệt đối: Nhà đầu tư nước ngoài có thể sở hữu lên đến 100% vốn điều lệ (đối với các ngành nghề không hạn chế tỷ lệ sở hữu), được toàn quyền quyết định bộ máy quản trị, văn hóa doanh nghiệp và định hướng kinh doanh.
• An toàn về lịch sử pháp lý: Doanh nghiệp mới hoàn toàn sạch về mặt tài chính, không gánh chịu các khoản nợ ẩn, nghĩa vụ thuế còn tồn đọng hay các tranh chấp hợp đồng trong quá khứ.
• Trực tiếp đứng tên hưởng ưu đãi đầu tư: Dễ dàng thực hiện thủ tục đăng ký hưởng các gói ưu đãi thuế, tiền thuê đất theo dự án đầu tư.

Nhược điểm:

• Thời gian chuẩn bị và cấp phép kéo dài: Tổng thời gian thực tế thường dao động từ 25 – 45 ngày làm việc do phải qua nhiều bước thẩm định về địa điểm, quy mô vốn và tác động môi trường.

• Thủ tục hành chính phức tạp: Phải giải trình năng lực tài chính, địa điểm thực hiện dự án và đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật chuyên ngành.

Khi theo phương án thành lập công ty FDI mới, BKC LAW cho rằng đây sẽ là lựa chọn chiến lược phù hợp nhất khi nhà đầu tư định hướng triển khai các dự án sản xuất quy mô lớn, phát triển công nghệ cao, hoặc có kế hoạch rót vốn trực tiếp vào các khu công nghiệp, khu kinh tế. Đây là bệ phóng tối ưu dành cho những nhà đầu tư đặt mục tiêu sở hữu 100% vốn điều lệ nhằm thiết lập toàn quyền tự chủ và kiểm soát tuyệt đối đối với mọi hoạt động điều hành doanh nghiệp. Thêm vào đó, hình thức thành lập mới đặc biệt đáp ứng tốt các tiêu chuẩn khắt khe về bảo hộ tài sản trí tuệ cùng bí mật kinh doanh, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc để doanh nghiệp trực tiếp đứng tên và thụ hưởng trọn vẹn các chính sách ưu đãi đầu tư từ Chính phủ. 

Góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp vào doanh nghiệp hiện hữu 

Với hình thức này cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào cấu trúc sở hữu của một doanh nghiệp Việt Nam đã thành lập. Điều này được quy định tại Điều 21 Luật Đầu tư 2025 và chi tiết tại Điều 75, Điều 76 Nghị định 96/2026/NĐ-CP.

Theo đó,  khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư 2025, Nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục Đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp (thường gọi là thủ tục M&A) trước khi thay đổi thành viên/cổ đông nếu thuộc một trong các trường hợp:

1. Làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại tổ chức kinh tế kinh doanh ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài;

2. Tăng tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của hà đầu tư nước ngoài từ dưới hoặc bằng 50% lên trên 50% hoặc tiếp tục tăng khi đã sở hữu trên 50%;

3. Doanh nghiệp mục tiêu có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại đảo, xã/phường/đặc khu khu vực biên giới, ven biển hoặc khu vực ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Sau khi có văn bản chấp thuận của Cơ quan đăng ký đầu tư, doanh nghiệp tiến hành thủ tục thay đổi thành viên/cổ đông tại Cơ quan đăng ký kinh doanh.

Ưu và nhược điểm của việc đầu tư gián tiếp 

Ưu điểm:

• Tốc độ gia nhập thị trường nhanh chóng: Thủ tục đăng ký M&A thông thường chỉ mất từ 15 – 25 ngày làm việc, không yêu cầu cấp hay điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC).

• Tận dụng ngay hệ thống sẵn có: Khai thác lập tức bộ máy nhân sự, hạ tầng, mặt bằng kinh doanh, tệp khách hàng và đặc biệt là các giấy phép con/giấy phép chuyên ngành mà doanh nghiệp mục tiêu đã sở hữu.

• Giải pháp cho ngành bị hạn chế tỷ lệ vốn ngoại: Đối với các ngành nghề chưa cam kết hoặc khống chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài (như lữ hành quốc tế, logistics, dịch vụ quảng cáo…), đây là phương án tối ưu giúp nhà đầu tư nước ngoài liên doanh hợp pháp với đối tác Việt Nam.

Nhược điểm:

• Rủi ro nợ ẩn và nghĩa vụ tài chính quá khứ: Nếu doanh nghiệp không thực hiện thẩm định pháp lý một cách kỹ lưỡng, nhà đầu tư nước ngoài sẽ rất dễ kế thừa các khoản nợ thuế, nợ đọng bảo hiểm xã hội hoặc tranh chấp hợp đồng cũ.

• Xung đột trong quản trị: Nguy cơ bất đồng bất đồng quan điểm điều hành giữa nhóm cổ đông/thành viên nước ngoài và nhóm cổ đông sáng lập Việt Nam.

Như vậy, theo BKC LAW thì đối với phương án góp vốn hoặc mua cổ phần vào một doanh nghiệp hiện hữu sẽ là chiến lược tối ưu khi nhà đầu tư nước ngoài muốn rút ngắn tối đa thời gian thâm nhập thị trường nhằm nhanh chóng chớp lấy các cơ hội kinh doanh. Đặc biệt, đối với những lĩnh vực kinh doanh có điều kiện bị giới hạn tỷ lệ sở hữu vốn ngoại như du lịch lữ hành, logistics, hạ tầng vận tải hay dịch vụ quảng cáo thì nơi việc xin phép thành lập một pháp nhân 100% vốn FDI là vô cùng khó khăn hoặc gần như bất khả thi, trong khi đó thì M&A được xem là hướng tiếp cận khả thi nhất. Hơn thế nữa, phương án này sẽ phát huy tối đa lợi thế nếu doanh nghiệp mục tiêu tại Việt Nam đã thiết lập sẵn nền tảng hạ tầng, nhà xưởng, quỹ đất cũng như sở hữu hệ thống giấy phép con hoàn chỉnh, giúp nhà đầu tư mới có thể lập tức đưa dự án vào quỹ đạo vận hành mà không phải tiêu tốn thời gian và nguồn lực để xây dựng lại từ vạch xuất phát.

 Những lưu ý pháp lý quan trọng về chế tài 

Dù lựa chọn hình thức nào, Nhà đầu tư nước ngoài cần đặc biệt lưu ý các quy định pháp lý bắt buộc sau để tránh rủi ro phát sinh:

• Tuân thủ nghĩa vụ góp vốn đúng hạn: Theo khoản 2 Điều 47 Luật Doanh nghiệp 2020, thời hạn góp đủ vốn điều lệ là 90 ngày kể từ ngày được cấp ERC. Nếu không góp đủ vốn đúng hạn mà không thực hiện thủ tục điều chỉnh giảm vốn, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 46 Nghị định 122/2021/NĐ-CP.

• Quy định chuyển tiền góp vốn qua tài khoản chuyên dùng: Mọi giao dịch góp vốn, mua cổ phần, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài bắt buộc phải thực hiện thông qua tài khoản vốn mở tại ngân hàng được phép tại Việt Nam. Hành vi góp vốn không đúng hình thức (chẳng hạn dùng tài khoản cá nhân thông thường hoặc tiền mặt) sẽ dẫn đến nguy cơ không được công nhận vốn góp và bị xử phạt theo Nghị định 122/2021/NĐ-CP.

• Sở hữu chồng chéo: Cần lưu ý quy định tại khoản 2 Điều 195 Luật Doanh nghiệp 2020: Công ty con không được đầu tư mua cổ phần, góp vốn vào công ty mẹ; các công ty con của cùng một công ty mẹ không được đồng thời góp vốn sở hữu chéo lẫn nhau.

Với đội ngũ Luật sư và Chuyên gia pháp lý giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực Đăng ký đầu tư & M&A, BKC LAW cung cấp giải pháp toàn diện cho Nhà đầu tư nước ngoài. Để được tư vấn chuyên sâu về phương án đầu tư tối ưu cho dự án của bạn, vui lòng liên hệ với BKC LAW theo các thông tin sau:

Điện thoại: 0909 073 692

Email: info@bkclaw.vn

VP Quận 1: Tầng 9 Tòa nhà Diamond Plaza, 34 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, Tp. Hồ Chí Minh

VP Bình Tân: 41 Tên Lửa, Phường An Lạc, Tp. Hồ Chí Minh