Những lưu ý những thay đổi mới nhất từ pháp luật đầu tư hiện hành cho doanh nghiệp

Ngày 01/03/2026, Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025, chính thức có hiệu lực (“Luật Đầu tư 2025”), thay thế Luật Đầu tư số 61/2020/QH14 (“Luật Đầu tư 2020”). Luật Đầu tư 2025 thể hiện nhiều sự thay đổi, do đó các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần lưu ý những thay đổi mới nhất từ pháp luật đầu tư áp dụng cho năm 2026 để điều chỉnh hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam. Mục tiêu của các sự thay đổi này là đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường của nhà đầu tư nước ngoài, chuyển dịch phương thức quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm. 

Thủ tục đầu tư đặc biệt

Trước đây tất cả các dự án (ngoại trừ một số ít ngoại lệ) đều phải đi theo quy trình thủ tục tiêu chuẩn kéo dài nhiều tháng, bao gồm: Xin chấp thuận chủ trương đầu tư, lập báo cáo ĐTM, xin cấp phép xây dựng, phòng cháy chữa cháy… rồi mới được khởi công. Hiện nay tại Điều 28 Luật Đầu tư 2025; Điều 46, Điều 47 Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã bổ sung thêm cơ chế thủ tục đầu tư đặc biệt dành cho nhà đầu tư khi thực hiện các dự án tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và khu chức năng trong khu kinh tế.

Khi áp dụng thủ tục này, doanh nghiệp không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định công nghệ, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), lập quy hoạch chi tiết và cấp Giấy phép xây dựng,. Thay vào đó, nhà đầu tư chỉ cần có văn bản cam kết đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn về xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy và được quyền khởi công ngay,,. Điều này giúp tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. 

Trình tự đầu tư đối với việc thành lập tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Theo quy định tại Điều 19.2 Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế thực hiện dự án đầu tư (tức, cấp ERC) trước khi thực hiện thủ tục cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (“IRC”) và phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài quy định tại Điều 8 của Luật Đầu tư 2025 khi thực hiện thủ tục thành lập tổ chức kinh tế. Đây là một điểm mới quan trọng của Luật Đầu tư 2025 so với Luật Đầu tư 2020 và được hướng dẫn cụ thể tại Điều 72 NĐ 96.

Theo Điều 72 NĐ 96, nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn một trong hai phương thức sau để thành lập tổ chức kinh tế thực hiện dự án đầu tư:

• Phương thức 1 (mới): Cấp ERC trước – IRC sau
• Phương thức 2: Cấp IRC trước – ERC sau.

Khi thực hiện phương thức 1, tại ERC phải bao gồm nội dung cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài theo quy định của pháp luật. Đồng thời, nhà đầu tư có trách nhiệm hoàn thành thủ tục để được cấp IRC thực hiện dự án đầu tư phù hợp với ngành, nghề kinh doanh của tổ chức kinh tế đã thành lập trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày thành lập tổ chức kinh tế đó.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư cần lưu ý một số nội dung sau:

• Nhà đầu tư nước ngoài chỉ được điều chỉnh nội dung đăng ký doanh nghiệp để bổ sung ngành, nghề đầu tư kinh doanh khác sau khi đã được cấp IRC;
• Tổ chức kinh tế chỉ được thực hiện dự án đầu tư sau khi hoàn thành thủ tục cấp IRC;
• Vốn điều lệ của tổ chức kinh tế do nhà đầu tư nước ngoài thành lập để thực hiện dự án đầu tư không nhất thiết phải bằng vốn đầu tư của dự án đầu tư. Tổ chức kinh tế do nhà đầu tư nước ngoài thành lập thực hiện góp vốn và huy động các nguồn vốn khác để thực hiện dự án đầu tư theo tiến độ quy định tại IRC.

Thoạt nhìn, phương thức 1 mang lại sự linh hoạt nhất định cho nhà đầu tư nước ngoài, giúp nhà đầu tư tiết kiệm thời gian triển khai về pháp lý đối với dự án đầu tư. Song, khi thực hiện việc đầu tư theo phương thức 1 kể trên, nhà đầu tư cần lưu ý, dự liệu cho toàn bộ quá trình chuẩn bị dự án đầu tư, bao gồm cả rủi ro không được cấp IRC hoặc được cấp IRC không như kỳ vọng về quy mô, phạm vi hoạt động ban đầu để tránh việc đầu tư quá đà, thất thoát vốn.

Ví dụ, sau khi thành lập tổ chức kinh tế, nhà đầu tư có thể tiến hành một số hoạt động chuẩn bị cho dự án như tuyển dụng lao động, thuê địa điểm, nhà xưởng hoặc mua sắm thiết bị. Tuy nhiên, các hoạt động này chỉ mang tính chất chuẩn bị và không đồng nghĩa với việc được phép triển khai dự án đầu tư trên thực tế. Trong trường hợp không được cấp IRC hoặc nội dung IRC bị điều chỉnh so với kế hoạch ban đầu, nhà đầu tư phải điều chỉnh toàn bộ phương án kinh doanh, thậm chí phát sinh chi phí không thu hồi được. Việc nhà đầu tư không được cấp IRC hoặc được cấp IRC không đúng với kỳ vọng sau khi đã thành lập tổ chức kinh tế không thuộc phạm vi bảo đảm của Chính phủ. Theo đó, các rủi ro phát sinh từ việc chuẩn bị và triển khai dự án đầu tư trước khi được cấp IRC hoàn toàn do nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm.

Do đó, theo BKC,  điểm mới này của NĐ 96 là một bước tiến linh hoạt của thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư tại Việt Nam, song, không phải là phương thức phù hợp với mọi nhà đầu tư, mọi trường hợp. Khi lựa chọn phương thức thành lập tổ chức kinh tế để thực hiện dự án đầu tư, nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ lưỡng và lựa chọn phương thức phù hợp với tính chất, mức độ rõ ràng về điều kiện pháp lý và kế hoạch dự trù cụ thể của dự án để tránh việc đầu tư quá đà, khó thu hồi khi việc đăng ký không diễn tiến như kỳ vọng.

Hoàn thiện cơ chế quản lý đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện

Luật Đầu tư 2025 điều chỉnh cách tiếp cận đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng phân loại rõ phương thức quản lý. Theo đó, Chính phủ sẽ công bố hai danh mục:

(i) Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh cần phải cấp phép, chứng nhận trước khi thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh;

(ii) Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải chuyển phương thức quản lý điều kiện kinh doanh từ cấp phép, giấy chứng nhận sang công bố yêu cầu, điều kiện kinh doanh để quản lý theo phương thức hậu kiểm.

Đối với nhóm (ii), doanh nghiệp có thể triển khai hoạt động kinh doanh trên cơ sở tự xác định và công bố việc đáp ứng điều kiện, mà không cần thực hiện thủ tục xin cấp phép hoặc chứng nhận trước.

Với cơ chế quản lý này, doanh nghiệp phải chủ động đánh giá việc đáp ứng điều kiện, lưu trữ các tài liệu chứng minh để cung cấp khi có thanh tra, kiểm tra. Trong trường hợp tự đánh giá không chính xác hoặc không chứng minh được việc đáp ứng điều kiện trên thực tế, doanh nghiệp có thể đối mặt với các hệ quả pháp lý như xử phạt vi phạm hành chính, đình chỉ hoặc chấm dứt hoạt động kinh doanh.

Việc tách bạch hai danh mục nêu trên cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ “quản lý bằng cấp phép” sang “quản lý dựa trên tuân thủ và hậu kiểm”. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của cơ chế này sẽ phụ thuộc lớn vào hướng dẫn chi tiết và cách thức thực thi của cơ quan nhà nước

Cập nhật danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài và ban hành danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư mới

So với Nghị định 31/2021/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 239/2025/NĐ-CP), Phụ lục I của NĐ 96 đã bổ sung ngành, nghề hoạt động xây dựng của nhà thầu nước ngoài vào danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, qua đó nâng tổng số ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường lên 62 ngành, nghề.

Bên cạnh đó, với mục đích khuyến khích phát triển và tái cấu trúc trọng tâm ngành, nghề ưu đãi, Phụ lục II NĐ 96 đã bổ sung một số ngành, nghề ưu đãi đầu tư. Cụ thể:

• NĐ 96 đã mở rộng đáng kể danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao và công nghệ chiến lược (như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, hạ tầng công nghiệp công nghệ số,…), đồng thời mở rộng các hoạt động trong lĩnh vực y dược, bao gồm nghiên cứu, sản xuất và chuyển giao công nghệ đối với thuốc, vắc xin, sinh phẩm và phát triển dược liệu trong nước. Đáng chú ý, các dự án thuộc danh mục công trình quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cũng lần đầu được đưa vào diện đặc biệt ưu đãi đầu tư.
• Bên cạnh đó, danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư cũng được điều chỉnh theo hướng chọn lọc, trong đó bổ sung ngành, nghề sản xuất sản phẩm công nghệ lưỡng dụng vào danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư (nâng tổng số lên 23 ngành, nghề trong lĩnh vực khoa học công nghệ), mở rộng ưu đãi trong lĩnh vực nông nghiệp (13 ngành, nghề) gắn với chuỗi cung ứng đầu vào như sản xuất nguyên liệu thuốc, thuốc bảo vệ thực vật và thuốc thú y, cũng như bổ sung các hoạt động về xây dựng, nâng cấp chợ đầu mối và sản xuất thiết bị công nghiệp môi trường. Trong khi đó, lĩnh vực văn hóa, xã hội, thể thao và y tế được tinh giản về số lượng nhưng bổ sung ngành, nghề liên quan đến đào tạo nguồn nhân lực phục vụ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Những bổ sung này cho thấy định hướng rõ ràng trong việc ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ cao, y dược và các dự án có ý nghĩa chiến lược, qua đó tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nhằm đảm bảo dự án vận hành thông suốt và tránh các rủi ro pháp lý, Quý doanh nghiệp cần chủ động kiểm tra hệ thống tài khoản, cập nhật dữ liệu và rà soát kỹ lưỡng lịch nộp báo cáo. Hãy liên hệ ngay với BKCLAW. Chúng tôi cung cấp giải pháp pháp lý toàn diện cho các doanh nghiệp FDI, từ việc hướng dẫn thực hiện các báo cáo bắt buộc sau thành lập, hỗ trợ kê khai và nộp báo cáo định kỳ, báo cáo giám sát đánh giá đầu tư, cho đến đại diện doanh nghiệp làm việc với các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

Để nhận được sự hỗ trợ kịp thời và tư vấn chuyên sâu từ đội ngũ chuyên gia của chúng tôi, Quý khách vui lòng kết nối với  BKCLAW qua các kênh thông tin sau:

• Hotline hỗ trợ: 0909 073 692
• Hộp thư điện tử: info@bkclaw.vn
• Trụ sở Quận 1: Tầng 9 Tòa nhà Diamond Plaza, số 34 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh
• Chi nhánh Bình Tân: Số 41 Đường Tên Lửa, Phường An Lạc, Thành phố Hồ Chí Minh